Być może znasz takie momenty.
Obiecujesz sobie, że tym razem zachowasz spokój. Że nie podniesiesz głosu. Że nie powiesz czegoś, czego potem będziesz żałować.
A jednak w pewnej chwili coś się dzieje.
Z ust zaczynają płynąć słowa, których wcale nie było w planie. Pojawia się wrażenie, jakby mówiła inna część Ciebie niż ta, która jeszcze chwilę wcześniej podejmowała świadomą decyzję.
Dopiero później pojawia się zdziwienie.
Skąd taka reakcja?
Przecież wcale nie było takiej intencji.
Wiele osób interpretuje takie sytuacje jako brak kontroli, słabość albo niespójność charakteru.
Z perspektywy pracy z wewnętrznym systemem człowieka można jednak zobaczyć to zupełnie inaczej.
Wewnętrzne części – jak rozumie to podejście IFS
Podejście IFS (Internal Family Systems) zakłada, że psychika nie jest jednorodna. Składa się z wielu części – wewnętrznych aspektów osobowości, które powstawały w różnych momentach życia i pełnią określone funkcje.
Niektóre z nich reagują bardzo szybko, szczególnie wtedy, gdy pojawia się napięcie, krytyka lub poczucie zagrożenia.
Kiedy jakaś sytuacja uruchamia dawny ślad emocjonalny, jedna z takich części może przejąć ster.
To ona mówi.
To ona reaguje.
To ona próbuje chronić.
Z jej perspektywy reakcja często jest bardzo logiczna.
Może pojawić się potrzeba obrony przed upokorzeniem.
Może pojawić się próba odzyskania kontroli.
Może pojawić się silny impuls, by nie dopuścić do kolejnego zranienia.
Problem polega na tym, że kiedy taka część przejmuje prowadzenie, inne aspekty naszej świadomości schodzą na dalszy plan. Dostęp do energii True Self – czyli miejsca w nas, które jest spokojne, ciekawskie i refleksyjne – może być wtedy ograniczony.
To dlatego reakcja bywa szybsza niż refleksja.
Przykład z życia
Wyobraź sobie taką sytuację.
Wracasz do domu po długim dniu. Czujesz zmęczenie i marzysz o chwili spokoju.
W tym momencie ktoś bliski wypowiada zdanie, które brzmi jak drobna uwaga:
„Znowu kabina prysznicowa nie jest wytarta.”
„Nigdy nie wynosisz śmieci, zawsze ja muszę to robić.”
W jednej chwili coś w Tobie reaguje.
Podnosisz głos.
Bronisz się.
Może nawet mówisz coś ostrego.
Rozmowa szybko zamienia się w napięcie.
Kilka godzin później, kiedy emocje opadają, pojawia się inne spojrzenie na sytuację. Może pojawić się myśl:
Skąd ta reakcja?
Dlaczego reaguję silniej niż chcę, nawet gdy sytuacja wydaje się nieważna?
Z perspektywy pracy z częściami można zobaczyć, że w tej chwili aktywowała się jakaś wewnętrzna część.
Być może jest to część szczególnie wrażliwa na sygnały krytyki.
Może nosić w sobie doświadczenia z przeszłości, kiedy uwagi były bolesne albo zawstydzające.
Kiedy pojawia się podobny ton głosu, reaguje natychmiast — próbując ochronić przed ponownym doświadczeniem zranienia.
Jej reakcja bywa szybka i intensywna, ponieważ jej zadaniem jest chronić przed poczuciem upokorzenia lub odrzucenia.
Dlaczego reakcja pojawia się szybciej niż refleksja
W takich momentach reaguje nie tylko psychika, ale również układ nerwowy. Szerzej o tym, jak działa ten mechanizm, przeczytasz w artykule o teorii poliwagalnej i jej związku z pracą z częściami w IFS.
Serce przyspiesza.
Ciało się napina.
Myślenie staje się bardziej reaktywne.
To naturalny mechanizm przetrwania.
Jeśli chcesz lepiej zrozumieć, czym jest regulacja układu nerwowego i jak wracać do poczucia bezpieczeństwa, przeczytaj ten wpis.
Dlatego reakcja często pojawia się szybciej niż świadoma decyzja.
Dopiero kiedy napięcie zaczyna opadać, w naszym systemie pojawia się więcej przestrzeni. Wtedy wraca refleksja, ciekawość i zdolność spojrzenia na sytuację szerzej.
W podejściu Internal Family Systems ten moment często wiąże się z ponownym dostępem do True Self – miejsca w nas, które potrafi patrzeć z większym spokojem, empatią i zrozumieniem.
Co pomaga zmieniać takie reakcje – podejście IFS i True Self
Naturalną reakcją wielu osób jest próba kontrolowania swoich emocji.
Obiecujemy sobie, że następnym razem zareagujemy inaczej. Że będziemy bardziej opanowani.
Problem polega na tym, że sama kontrola rzadko prowadzi do trwałej zmiany.
Zmiana zaczyna się raczej od zrozumienia, co w nas reaguje.
Kiedy zaczynamy zauważać swoje wewnętrzne części, ich emocje, obawy i intencje, pojawia się możliwość innego kontaktu z nimi.
Zamiast próbować je uciszyć, możemy je poznać.
Zamiast walczyć z reakcją, można zapytać:
Co ta część próbuje dla mnie zrobić?
Czego się obawia?
Przed czym chce mnie chronić?
Z czasem taka ciekawość tworzy więcej przestrzeni między impulsem a reakcją.
I właśnie w tej przestrzeni pojawia się możliwość wyboru.
Dlaczego reaguję silniej niż chcę – podsumowanie z perspektywy podejścia IFS
W tym świetle momenty niespójności przestają być dowodem naszej „wadliwości”.
Stają się raczej sygnałem, że w naszym systemie działają różne części – każda z własną historią i własnym sposobem dbania o nasze bezpieczeństwo.
Praca z częściami w podejściu IFS nie polega na ich uciszaniu czy zwalczaniu. Polega na stopniowym budowaniu kontaktu z miejscem w nas, które potrafi je zobaczyć i wysłuchać.
Tym miejscem jest True Self.
Kiedy dostęp do True Self zaczyna się pogłębiać, reakcje stopniowo się zmieniają.
Nie dlatego, że pojawia się większa kontrola.
Dlatego, że coraz więcej miejsca w naszym życiu zajmuje świadoma obecność.
Z tego miejsca odpowiedzi na trudne sytuacje stają się spokojniejsze, bardziej świadome – i bardziej nasze.