Pułapki rozwoju – dlaczego rozwój osobisty może oddalać od siebie? Perspektywa IFS

Rozwój osobisty jest dziś łatwiej dostępny niż kiedykolwiek wcześniej. Książki, podcasty, szkolenia, webinary, terapia, coaching – możliwości jest niemal nieskończenie wiele. Z jednej strony to ogromna szansa na lepsze poznanie siebie i poprawę jakości życia. Z drugiej jednak coraz więcej osób doświadcza zjawiska, które można nazwać pułapkami rozwoju.

Paradoks polega na tym, że im bardziej staramy się być lepszą wersją siebie, tym częściej odczuwamy zmęczenie, presję i przekonanie, że wciąż robimy za mało.

Dlaczego tak się dzieje?

Model Internal Family Systems (IFS) proponuje odpowiedź, która znacząco różni się od większości podejść do rozwoju osobistego. Nie pyta: „Jak mogę się bardziej zmienić?”. Zamiast tego zachęca do refleksji: „Która część mnie uważa, że muszę się zmieniać?”

To pytanie całkowicie zmienia perspektywę.

Pułapki rozwoju pojawiają się wtedy, gdy rozwój przestaje służyć życiu, a zaczyna być sposobem na ucieczkę przed sobą.

Na pierwszy rzut oka wszystko wygląda dobrze. Czytasz kolejne książki, uczestniczysz w warsztatach, zdobywasz nową wiedzę, analizujesz swoje zachowania i pracujesz nad emocjami. Problem pojawia się wtedy, gdy mimo całego wysiłku nie czujesz większego spokoju.

Pojawia się za to myśl:

„Jeszcze nie jestem wystarczająco dobra.”

„Muszę bardziej się postarać.”

„Powinnam jeszcze nad sobą popracować.”

W IFS takie przekonania nie są traktowane jako obiektywna prawda. Są głosem określonych części psychiki.

Jednym z najważniejszych założeń Internal Family Systems jest to, że człowiek nie składa się z jednej osobowości.

Każdy z nas posiada wiele części (Parts), które pełnią różne funkcje.

Niektóre organizują codzienne życie.

Inne chronią przed bólem.

Jeszcze inne noszą w sobie trudne doświadczenia z przeszłości.

IFS zakłada również istnienie Self – naszego naturalnego centrum, które charakteryzuje się spokojem, ciekawością, współczuciem, odwagą i zdolnością do budowania relacji.

I właśnie tutaj pojawia się zasadnicza różnica.

Self nie potrzebuje stać się lepsze.

To części ochronne często wierzą, że ciągły rozwój jest konieczny, aby zapewnić bezpieczeństwo.

Dlatego IFS nie pyta:

„Jak naprawić siebie?”

Pyta raczej:

„Która część uważa, że coś jest ze mną nie tak?”

Jedną z największych pułapek współczesnego rozwoju jest przekonanie, że człowiek jest projektem wymagającym nieustannych poprawek.

Po osiągnięciu jednego celu pojawia się kolejny.

Po przeczytaniu jednej książki kupujemy następną.

Po zakończeniu terapii zastanawiamy się, nad czym jeszcze warto popracować.

Rozwój przestaje mieć punkt końcowy.

Z perspektywy IFS takie myślenie często pochodzi od części, która kiedyś nauczyła się, że bezpieczeństwo zależy od bycia idealnym, pomocnym, skutecznym albo niezawodnym.

Ta część nie jest naszym wrogiem.

Próbuje chronić przed odrzuceniem, krytyką lub poczuciem wstydu.

Perfekcjonizm bardzo często wygląda jak ambicja.

W rzeczywistości może być strategią przetrwania.

W modelu IFS za perfekcjonizm często odpowiada jedna z części Menedżerskich. Jej zadaniem jest przewidywanie zagrożeń i robienie wszystkiego, aby nie dopuścić do porażki.

To właśnie ona mówi:

• „Przygotuj się jeszcze lepiej.”
• „Nie możesz popełnić błędu.”
• „Jeszcze trochę i będziesz wystarczająco dobry.”

Problem polega na tym, że ta obietnica nigdy się nie spełnia.

Zawsze pojawia się kolejny próg do osiągnięcia.

Kolejną pułapką rozwoju jest przekonanie, że rozwiązanie znajduje się w następnej książce, kursie lub szkoleniu.

Zdobywanie wiedzy samo w sobie nie jest problemem.

Problem pojawia się wtedy, gdy wiedza staje się sposobem na unikanie działania lub kontaktu z własnymi emocjami.

W IFS można powiedzieć, że część odpowiedzialna za ciągłe uczenie się próbuje zapewnić bezpieczeństwo.

Wierzy, że jeśli będziemy wiedzieć wystarczająco dużo, nic złego się nie wydarzy.

Paradoksalnie jednak największe zmiany zachodzą nie wtedy, gdy wiemy więcej, ale gdy zaczynamy inaczej odnosić się do własnych części.

Jednym z najbardziej aktywnych uczestników procesu rozwoju bywa wewnętrzny krytyk.

To on przypomina o błędach.

Porównuje z innymi.

Podważa sukcesy.

IFS proponuje spojrzeć na niego z zupełnie innej strony.

Wewnętrzny krytyk nie pojawia się po to, aby nas zniszczyć.

Najczęściej próbuje uchronić przed czymś znacznie gorszym – odrzuceniem, kompromitacją lub zawstydzeniem.

Im mocniej z nim walczymy, tym głośniej często zaczyna mówić.

Dopiero kiedy próbujemy zrozumieć jego intencję, pojawia się przestrzeń na zmianę.

Więcej na temat wewnętrznego krytyka dowiesz się tutaj.

W kulturze rozwoju często słyszymy, że warto myśleć pozytywnie, podnosić swoje wibracje czy eliminować negatywne emocje.

IFS proponuje inne podejście.

Każda emocja jest ważną informacją.

Lęk.

Smutek.

Złość.

Wstyd.

Nie są przeszkodą w rozwoju.

Są drogowskazem prowadzącym do części, która potrzebuje naszej uwagi.

Kiedy próbujemy pozbyć się emocji, bardzo często wzmacniamy mechanizmy ochronne.

Kiedy uczymy się ich słuchać, system stopniowo odzyskuje równowagę.

Największą pułapką rozwoju nie jest brak wiedzy.

Jest nią utrata kontaktu z Self.

W IFS Self nie jest kolejną częścią.

To naturalny stan obecności.

Kiedy działamy z poziomu Self, pojawia się większy spokój, ciekawość i współczucie – zarówno wobec siebie, jak i innych ludzi.

Rozwój nadal jest ważny.

Zmienia się jednak jego motywacja.

Nie rozwijamy się dlatego, że jesteśmy niewystarczający.

Rozwijamy się dlatego, że chcemy pełniej korzystać z własnego potencjału.

To zasadnicza różnica.

Jak wyjść z pułapki rozwoju?

IFS proponuje zaskakująco prosty kierunek.

Nie walcz z częścią, która popycha Cię do ciągłego rozwoju.

Poznaj ją.

Możesz zacząć od kilku pytań:

• Która część mnie właśnie chce się bardziej rozwinąć?
• Przed czym próbuje mnie chronić?
• Czego się obawia?
• Co mogłoby się wydarzyć, gdyby przestała mnie tak mocno motywować?

Takie pytania nie mają na celu wyeliminowania tej części.

Ich celem jest zbudowanie relacji.

Paradoksalnie właśnie wtedy części ochronne zaczynają się rozluźniać.

Na temat True Self przeczytasz też we wpisie tutaj.

Rozwój przestaje być pułapką wtedy, gdy nie jest próbą zasłużenia na własną wartość.

Kiedy nie wynika z lęku.

Nie jest ucieczką przed emocjami.

Nie służy udowadnianiu czegokolwiek sobie ani innym.

W modelu IFS rozwój oznacza przede wszystkim pogłębianie kontaktu z Self i budowanie coraz lepszej współpracy pomiędzy wszystkimi częściami naszego wewnętrznego systemu.

To nie jest droga do stworzenia idealnej wersji siebie.

To droga do większej autentyczności.

Pułapki rozwoju nie wynikają z tego, że rozwój osobisty jest czymś złym. Pojawiają się wtedy, gdy zaczynamy traktować siebie jak projekt wymagający nieustannych poprawek.

Perspektywa IFS przypomina o czymś niezwykle ważnym – nie ma w Tobie części, którą trzeba zniszczyć lub naprawić. Nawet perfekcjonista, wewnętrzny krytyk czy część popychająca do ciągłego działania próbują w istocie Cię chronić.

Być może więc najważniejszym krokiem w rozwoju nie jest zadawanie pytania: „Jak mogę być lepszy?”

Znacznie ważniejsze może okazać się inne:

„Która część mnie wierzy, że dopiero wtedy będę wystarczający?”

To właśnie od tej ciekawości często zaczyna się prawdziwa zmiana.